Το υδατικό λύθηκε;

Είναι με ιδιαίτερη έκπληξη που διάβασα στον Φιλελεύθερο (έκδοση 31/12/11), τη δήλωση του Υπουργού Γεωργίας για «πλήρη επίλυση του υδατικού προβλήματος, μια για πάντα» μέσα στο 2011. Είχα την εντύπωση ότι τέτοιου είδους δηλώσεις εξέφραζαν την απλοϊκή και επικοινωνιακή αντίληψη των πραγμάτων που χαρακτηρίζει συνήθως τους πολιτικούς όταν αναφέρονται στο υδατικό πρόβλημα. Απογοητεύτηκα. Με τον νυν υπουργό είχαμε συμφωνήσει – σε πολλές κατ’ ιδίαν ή και δημόσιες συνομιλίες μας όσο χρόνο είχε υπηρετήσει την επιστήμη και το δημόσιο ως λειτουργός του Τμήματος Υδάτων – ότι δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα όπως «η οριστική επίλυση του υδατικού».

Εκτιμούσα πάντα την πολύ σοφή του προσέγγιση ότι το υδατικό αντιμετωπίζεται ως μόνιμο πρόβλημα που δεν «λύνεται οριστικά» αλλά ικανοποιούνται οι ανάγκες μέσω μιας βιώσιμης και αειφόρου προσπάθειας. Μάλλον θα πρόκειται για λάθος μεταφορά των λεγόμενων του υπουργού. Αυτά τα μεγαλεπήβολα περί οριστικής επίλυσης του υδατικού τα ακούμε 35 χρόνια τώρα. Ο Πρόεδρος Κυπριανού «έλυσε οριστικά» το υδατικό με τα φράγματα (και ιδιαίτερα το φράγμα του Κούρη). Ο Πρόεδρος Βασιλείου «έλυσε οριστικά» το υδατικό με την εκτροπή του ποταμού Διαρίζου. Ο Πρόεδρος Κληρίδης «έλυσε οριστικά» το υδατικό με τις πρώτες αφαλατώσεις στη Δεκέλεια και Λάρνακα. Ο Πρόεδρος Τάσσος Παπαδόπουλος «έλυσε» το υδατικό γιατί έβρεξε πολύ και ξεχείλισαν τα φράγματα αλλά και με τις προσωρινές μονάδες αφαλάτωσης. Τελικά καταλήξαμε να φέρνουμε νερό από την Ελλάδα. Ο Πρόεδρος Χριστόφιας «έλυσε» το υδατικό οριστικά γιατί υλοποίησε τα σχέδια της προηγούμενης κυβέρνησης για αφαλατικά εργοστάσια σε όλες τις επαρχίες και έκανε και δύο τρία παραπάνω.

Στην απάντηση του Υπουργού Γεωργίας στην κοινοβουλευτική ερώτηση μου ημερομηνίας 27 Οκτωβρίου 2011 (23.06.010.01.230) ομολογεί ότι τα αφαλατικά εργοστάσια καλύπτουν τις υδατικές ανάγκες μόνο ως το 2016. Και μετά; Μετά θα κάνουμε κι άλλα ή θα επεκταθούν τα υφιστάμενα. Έτσι λύσαμε «οριστικά το υδατικό»; Με 2,5% αύξηση της κατανάλωσης νερού κάθε χρόνο (ρυθμός πιο μεγάλος από την αύξηση πληθυσμού και τουρισμού) που θα προκαλεί συνεχώς νέες ανάγκες, άρα συνεχώς νέες δαπάνες; Πώς λύνεται ένα πρόβλημα οριστικά όταν στοιχίζει εκατομμύρια ευρώ το χρόνο η «επίλυση του» και το ποσό αυτό συνεχώς αυξάνεται; Μόνη μου παρηγοριά η διαβεβαίωση ότι η παραγωγή των αφαλατικών εργοστασίων θα αυξομειώνεται αντιστοίχως με την βροχόπτωση και τη συλλεκτική δυνατότητα των φραγμάτων μας.

Κάτι είναι κι αυτό. Όμως η πραγματική βιώσιμη λύση του υδατικού πρέπει να αποτελεί το στόχο μιας δέσμης μέτρων που όχι μόνο θα ικανοποιούν τη ζήτηση, αλλά και θα την περιορίζουν στις πραγματικές ανάγκες και δυνατότητες της χώρας.

Γιατί η ενέργεια – ακόμα κι αν προέρχεται από τον ήλιο ή το φυσικό αέριο – δεν είναι για να σπαταλείται ανεύθυνα και αλόγιστα. Πόσο μάλλον που μέχρι σήμερα τα αφαλατικά μας εργοστάσια κινούνται από εξαιρετικά ρυπογόνο ενέργεια.

Με την ευκαιρία θα ήθελα για άλλη μια φορά να εκφράσω τη διαμαρτυρία μου για την περικοπή των χορηγιών που αφορούν προγράμματα εξοικονόμησης νερού και διαφώτισης για σοφή και λελογισμένη χρήση του νερού.

Εξακολουθώ να ζητώ τη δημιουργία ενιαίου ανεξάρτητου φορέα υδάτων με ουσιαστικές αρμοδιότητες και εξουσίες, ως εργαλείο μιας αειφόρου και βιώσιμης διαχείρισης των υδάτινων πόρων.

ΠΟΤΕ ΘΑ ΒΡΕΞΕΙ ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ!

Όταν οι τεχνοκράτες κάνουν τους πολιτικούς συχνά κάνουν λάθη. Όταν οι πολιτικοί κάνουν τους τεχνοκράτες πάντα κάνουν μεγάλα λάθη.

Από το 1990 μια μελέτη της Διεθνούς Τράπεζας είχε καταγράψει τα προβλήματα διαχείρισης των υδατικών πόρων της Κύπρου. Προτάθηκε μια σειρά μέτρων και προτάσεων για μια ολοκληρωμένη και αειφόρο υδατική στρατηγική.

Άλλωστε οι άξονες δράσεις και οι στόχοι μιας σύγχρονης υδατικής πολιτικής είναι καταγραμμένοι με σαφήνεια στην Ευρωπαϊκή Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα 2000/60/ΕΚ στην οποία ενδεικτικά αναφέρεται ότι το νερό δεν είναι εμπορικό προϊόν όπως όλα τα άλλα αλλά αποτελεί κληρονομιά που πρέπει να προστατεύεται και να τυγχάνει κατάλληλης μεταχείρισης.

Εμείς ως Οικολόγοι διαχρονικά έχουμε προτείνει λύσεις μέσα στα πλαίσια αυτής της μελέτης που αν είχαν εφαρμοστεί προ καιρού δεν θα μας έφερναν στην ανάγκη τώρα για άμεση εγκατάσταση σταθμών αφαλάτωσης και τη μεταφορά νερού με δεξαμενόπλοια από το εξωτερικό. Οι λύσεις στις οποίες σήμερα προστρέχει η Κύπρος είναι πανάκριβες τόσο οικονομικά όσο και περιβαλλοντικά. Έγιναν «αναγκαίες», λόγω έλλειψης διαχρονικής πολιτικής και κυρίως λόγω έλλειψης πραγματικής πολιτικής βούλησης.

Είναι ανάγκη λοιπόν να υπενθυμίζουμε τι είχαμε ως Οικολόγοι προτείνει και ζητούμε εκ νέου από την κυβέρνηση να δώσει προτεραιότητα στην υιοθέτηση των εξής εισηγήσεων:

1. Σύσταση ενιαίου φορέα υδάτων
Θα πρέπει να θεσμοθετηθεί το συντομότερο ο Ενιαίος Φορέας Υδάτων στον οποίο θα συμμετέχουν όλοι όσοι ασχολούνται με το νερό. Χωρίς την άμεση δημιουργία ενός φορέα που να διαχειρίζεται μια ενιαία πολιτική και να ελέγχει την εφαρμογή της δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα. Το νερό αποτελεί εθνικό πλούτο και πρέπει να υπάρχει διαφάνεια για τον τρόπο διάθεσης του μέσω ετήσιας έκθεσης του Ενιαίου Φορέα Υδάτων που να συζητείται στη Βουλή.

2. Εκσυγχρονισμό του Δικτύου Υδατοπρομήθειας
· Άμεση αντικατάσταση των σωλήνων αμιάντων, που όχι μόνο ευθύνονται για τις περισσότερες διαρροές αλλά υπάρχουν υπόνοιες ότι ευθύνονται και για κρούσματα καρκίνου του γαστρεντερικού συστήματος.
· Αντικατάσταση των προβληματικών δικτύων.
· Εγκατάσταση υδρομετρητών. Το ένα τρίτο των Κοινοτήτων δεν έχουν υδρομετρητές άρα δεν γνωρίζουν ούτε πόσο νερό καταναλώνουν ούτε πόσο χάνουν από τα δίκτυα.
· Εκσυγχρονισμός συστημάτων άρδευσης.




3. Ανανεώσιμες λύσεις
· Να δοθεί προτεραιότητα στη δημιουργία των βιολογικών σταθμών επεξεργασίας λυμάτων. Να αντικατασταθεί επίσης το πόσιμο νερό που χρησιμοποιείται τώρα για άρδευση.
· Να χρησιμοποιηθούν τα επεξεργασμένα λύματα των Συμβουλίων Αποχετεύσεων στη γεωργία.
· Να προκηρυχθεί άμεσα η εγκατάσταση συστημάτων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στους υφιστάμενους σταθμούς αφαλάτωσης και στους σταθμούς που θα ολοκληρωθούν μέχρι το τέλους του έτους, για να μπορούν να μετριασθούν οι επιπτώσεις στο περιβάλλον και στο ενεργειακό ισοζύγιο από τη λειτουργία τους.
· Να γίνει επανεξέταση των ειδών που καλλιεργούμε και των αναγκών τους σε νερό.
· Να αξιοποιηθούν οργανωμένα τα υφάλμυρα νερά με ήπιες μορφές αφαλάτωσης.
· Να ληφθούν μέτρα απορρύπανσης του πλούσιου υδροφορέα της Λευκωσίας και Λεμεσού από τα οικιακά λύματα.
· Να γίνει μελέτη οικολογικής αποθήκευσης υδάτινων πόρων στους τεχνικούς και φυσικούς αποταμιευτήρες.

4. Έκτακτα μέτρα μείωσης της κατανάλωσης και όχι αποκοπές
· Nα επιδοτηθεί 100% η εγκατάσταση σε πολυκατοικίες και άλλες αναπτύξεις συστημάτων ανακύκλωσης νερού για νέα χρήση.
· Να προχωρήσει η ίδια η κυβέρνηση σε τέτοιες εγκαταστάσεις στα ιδιόκτητα κτίρια της.
· Να καθορισθεί ποσοτική οροφή στις ποσότητες νερού που αντλούνται από διατρήσεις και στην κατανάλωση ανά άτομο (quota). Η όποια υπέρβαση από την καθορισμένη ποσότητα να τιμολογείται ακριβότατα.
· Όλοι οι εκτοξευτές νερού πρέπει να είναι εφοδιασμένοι με συσκευές μέτρησης για να καταγράφεται η υπέρβαση από το κατώφλι άντλησης.
· Να επιβληθούν υποχρεωτικοί κανονισμοί εγκατάστασης συστημάτων εξοικονόμησης νερού στα είδη υγιεινής των σπιτιών και ιδιαίτερα των κοινόχρηστων χώρων.

5. Επανεξέταση κυβερνητικών αναπτυξιακών πολιτικών
· Να επανεξεταστεί η παραχώρηση αδειών οικοδομής από πολεοδομικές αρχές για τη δημιουργία πισίνων. Υπάρχουν πολλές χιλιάδες πισίνες στο νησί που κατακρατούν και εξατμίζουν πόσιμο νερό που αντιστοιχεί με τις ετήσιες ανάγκες πολλών χιλιάδων ανθρώπων.
· Τα υπόγεια νερά χρειάζονται προστασία από τα κτηνοτροφικά λύματα, λιπάσματα και φυτοφάρμακα.
· Μεγάλης έκτασης οικιστικές αναπτύξεις θα πρέπει να υποχρεώνονται να προ πληρώνουν την εγκατάσταση σωλήνων του αποχετευτικού και ύδρευσης.
· Να αναθεωρηθεί η ισχύουσα τιμολόγηση του νερού. Με βάση την Οδηγία 2000/60/ΕΚ θα πρέπει μέχρι το 2010 το νερό να χρεώνεται στην αξία του.
· Να συλλέγονται τα όμβρια ύδατα των κτιρίων και των οδών με τη χρήση ειδικού εξοπλισμού.

6. Γήπεδα γκολφ
Να παγοποιηθεί άμεσα η διαδικασία αδειοδότησης γηπέδων γκολφ. Ο φυσικός και σπάνιος πόρος του νερού, χαραμίζεται για να ποτίζονται εκατοντάδες εκτάρια γρασίδι και να υδροδοτούνται χιλιάδες πολυτελείς επαύλεις. Άλλωστε γι’ αυτές τις επαύλεις είναι που γίνονται τα γήπεδα γκολφ. Τα σχέδια πώλησης γης και εξοχικών κατοικιών, εξυπηρετούνται από τα πλουσιοπάροχα και σκανδαλώδη κίνητρα που έδωσαν ΟΛΕΣ οι κυβερνήσεις τα τελευταία 20 χρόνια στους επιχειρηματίες ανάπτυξης (developers κλπ). Είκοσι χρόνια «χρηματοδοτείται» η ανάπτυξη των οικισμών γκολφ για να αντιμετωπιστεί η εποχικότητα του Κυπριακού τουρισμού και αποτέλεσμα ΜΗΔΕΝ. Κάποιοι έχουν θησαυρίσει αλλά η εποχικότητα δεν έχει αντιμετωπιστεί. Αυτή η διαπίστωση, αποδεικνύει ότι τα γήπεδα γκολφ αποτελούν την πρόφαση. Το κέρδος των μεγάλων συμφερόντων είναι η αιτία. Είμαστε κατά των γηπέδων γκολφ γιατί είναι καταστροφικά για το τοπικό περιβάλλον και το τοπίο και κατασπαταλούν το νερό που είναι πλέον παραπάνω από πολύτιμο. Ζητούμε από την κυβέρνηση να σταματήσει ΑΜΕΣΩΣ τις διαδικασίες παραχώρησης νέων αδειών για γήπεδα γκολφ και να περιορίσει την παροχή νερού σε υφιστάμενα γήπεδα γκολφ και στους οικισμούς γκολφ, στο ελάχιστο.

Στόχος πρέπει να είναι η μείωση της εξάρτησης της ύδρευσης από την αφαλάτωση, η χρησιμοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για την αφαλάτωση και η άρδευση της γεωργικής παραγωγής από επεξεργασμένα λύματα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μας καλεί να αναζητήσουμε τη λύση στο πρόβλημα της λειψυδρίας πρώτα στη σωστή διαχείριση των υδάτινων πόρων και μετά στη χρηματοδότηση νέων υποδομών υδροδότησης (π.χ. αφαλάτωση). Οι Οικολόγοι ζητούν επίμονα την εφαρμογή αυτής της αρχής. Επιμένουμε να αντιμετωπίζουμε κριτικά και όχι ως πανάκεια της αφαλάτωση και ζητούμε ορθή διαχείριση.

Όταν αποφασίσουμε στα σοβαρά ως πολιτεία και ως πολίτες να λάβουμε μέτρα αντιμετώπισης του υδατικού ενταγμένα μέσα σε ένα ολοκληρωμένο σχεδιασμό τότε θα έχουμε επιτύχει την επίλυση του προβλήματος. Η λύση δεν είναι η απρόσκοπτη παραγωγή και η απεριόριστη διάθεση μέσω των αφαλατώσεων επειδή είμαστε νησί. Η λύση είναι η λελογισμένη χρήση, η ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση. Πρέπει να ισχύει ο ίδιος οικολογικός κανόνας που ισχύει για όλους τους φυσικούς πόρους.

Ο ουρανός μπορεί κάποτε να βρέξει. Η θάλασσα θα είναι πάντα εκεί για να αφαλατώνεται. Στα αφαλατωμένα μυαλά αυτών που αποφασίζουν πότε θα βρέξει λίγη σωφροσύνη λίγη προνοητικότητα και ολίγον – έστω – όραμα;